علائم اولیه سکته مغزی را بشناسید.
نشانه‌هایی که فرصت صبر کردن نمی‌دهند
گاهی سکته مغزی با یک اتفاق بسیار کوچک آغاز می‌شود؛ لیوانی که ناگهان از دست سالمند می‌افتد، لبخندی که یک طرف صورت را همراهی نمی‌کند یا جمله‌ای ساده که به‌طور غیرعادی نامفهوم بیان می‌شود. چنین تغییراتی ممکن است در نگاه اول به خستگی، افت فشار، خواب‌آلودگی یا بالا رفتن سن نسبت داده شوند، اما همین چند دقیقه تردید می‌تواند واکنش خانواده را به تأخیر بیندازد.
علائم اولیه سکته مغزی معمولاً به‌صورت ناگهانی ظاهر می‌شوند. افتادگی یک سمت صورت، ضعف یا بی‌حسی دست و پای یک طرف بدن، دشواری در صحبت کردن یا فهمیدن کلمات، اختلال ناگهانی در تعادل و بینایی و سردرد شدید و غیرمعمول از مهم‌ترین نشانه‌هایی هستند که باید فوراً جدی گرفته شوند. مشاهده حتی یکی از این تغییرات برای تماس با اورژانس کافی است و لازم نیست خانواده منتظر ظاهر شدن تمام علائم بماند.
سکته مغزی همیشه با بیهوشی شروع نمی‌شود
تصویری که بسیاری از افراد از سکته مغزی دارند، بیماری است که ناگهان روی زمین می‌افتد و هوشیاری خود را از دست می‌دهد. در واقعیت، شروع سکته می‌تواند بسیار آرام‌تر و گمراه‌کننده‌تر باشد.
ممکن است فرد همچنان هوشیار باشد، به اطراف نگاه کند و حتی تلاش کند پاسخ بدهد؛ اما کلماتش درست ادا نشوند. شاید بتواند بایستد، ولی هنگام راه رفتن به یک سمت متمایل شود. گاهی نیز فقط یکی از دست‌ها ضعیف می‌شود و بیمار آن را به خواب رفتن دست یا خستگی نسبت می‌دهد.
خطر دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود؛ خانواده تصور می‌کند چون بیمار بیهوش نشده یا درد شدیدی ندارد، شرایط اورژانسی نیست. در حالی که سکته مغزی می‌تواند بدون درد، بدون بیهوشی و تنها با یک تغییر ناگهانی در حرکت، گفتار، دید یا تعادل خود را نشان دهد.
در چنین موقعیتی، شدت ظاهری علامت نباید معیار تصمیم‌گیری باشد. ناگهانی بودن تغییر از خفیف یا شدید بودن آن مهم‌تر است.
اولین هشدار: صورت ناگهان نامتقارن می‌شود
یکی از علائمی که خانواده می‌تواند نسبتاً سریع متوجه آن شود، تغییر در حالت صورت است. ممکن است گوشه لب یک طرف پایین‌تر بیاید، پلک یک سمت افتاده‌تر به نظر برسد یا بیمار هنگام لبخند نتواند هر دو طرف صورت را به شکل مشابه حرکت دهد.
برای بررسی ساده، می‌توان از فرد خواست لبخند بزند یا دندان‌هایش را نشان دهد. اگر یک سمت صورت حرکت کمتری دارد یا لبخند به‌وضوح کج شده است، این تغییر را نباید نادیده گرفت.
گاهی عدم تقارن بسیار خفیف است. ممکن است فقط یکی از اعضای خانواده که چهره سالمند را به‌خوبی می‌شناسد متوجه شود که حالت لب یا گونه او با چند دقیقه قبل فرق کرده است. همین تغییر ظریف نیز اهمیت دارد، به‌خصوص اگر همراه با ضعف دست یا اختلال گفتار باشد.
این بررسی برای تشخیص قطعی سکته نیست. خانواده قرار نیست در خانه نقش پزشک را بازی کند و مجموعه‌ای از آزمایش‌های عجیب انجام دهد. هدف فقط این است که نشانه هشدار سریع‌تر دیده شود و تماس با اورژانس عقب نیفتد.
دومین هشدار: یک دست یا پای بیمار فرمان نمی‌برد
ضعف یا بی‌حسی ناگهانی در یک طرف بدن از مهم‌ترین علائم اولیه سکته مغزی است. فرد ممکن است نتواند یک دست را بالا بیاورد، وسیله‌ای را محکم نگه دارد یا هنگام ایستادن وزن خود را روی یک پا حفظ کند.
گاهی بیمار از کلمه «ضعف» استفاده نمی‌کند. ممکن است بگوید:
- دستم سنگین شده است.
- انگشتانم حس ندارند.
- پایم روی زمین کشیده می‌شود.
- نمی‌توانم چیزی را درست بگیرم.
- یک سمت بدنم با من هماهنگ نیست.
برای بررسی اولیه می‌توان از فرد خواست هر دو دست خود را هم‌زمان بالا بیاورد و چند ثانیه نگه دارد. اگر یک دست پایین بیفتد، بالا نیاید یا قدرت آن با دست دیگر تفاوت آشکاری داشته باشد، باید وضعیت جدی گرفته شود.
ضعف ممکن است فقط در دست، فقط در پا یا هم‌زمان در هر دو دیده شود. همچنین احتمال دارد بیمار بتواند دست و پای خود را حرکت دهد، اما حرکات او کند، ناهماهنگ یا غیرطبیعی شده باشند.
سومین هشدار: گفتار بیمار تغییر می‌کند
اختلال گفتار فقط به معنای از دست دادن کامل توانایی صحبت کردن نیست. گاهی بیمار جمله را شروع می‌کند، اما کلمات را اشتباه به کار می‌برد. ممکن است نام افراد را فراموش کند، واژه‌ای بی‌ربط بگوید یا جمله‌ای بسازد که برای اطرافیان مفهوم نباشد.
در بعضی موارد، تلفظ کلمات تغییر می‌کند؛ زبان بیمار سنگین به نظر می‌رسد، کلمات کشیده یا شکسته ادا می‌شوند و خانواده برای فهمیدن صحبت او باید چند بار سؤال کند.
نوع دیگری از مشکل زمانی رخ می‌دهد که فرد صدای دیگران را می‌شنود، اما معنای صحبت را متوجه نمی‌شود. ممکن است به یک سؤال ساده پاسخ نامربوط بدهد یا نتواند دستور کوتاهی مانند «هر دو دستت را بالا بیاور» اجرا کند.
برای بررسی کوتاه می‌توان از بیمار خواست جمله‌ای ساده و آشنا را تکرار کند. اگر جمله نامفهوم، ناقص یا با حالت معمول صحبت کردن او متفاوت بود، نباید منتظر ماند تا مشکل خودبه‌خود برطرف شود.
چهارمین هشدار: تعادل و هماهنگی حرکتی ناگهان به هم می‌ریزد
سرگیجه در افراد مختلف دلایل متعددی دارد و هر سرگیجه‌ای نشانه سکته مغزی نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، شروع ناگهانی سرگیجه همراه با اختلال در راه رفتن، ایستادن یا هماهنگی حرکات است.
فرد ممکن است هنگام بلند شدن به یک سمت منحرف شود، نتواند مسیر مستقیم را طی کند یا برای حفظ تعادل به دیوار و وسایل خانه تکیه دهد. گاهی دست او به محل موردنظر نمی‌رسد یا هنگام برداشتن یک وسیله، حرکتش ناهماهنگ می‌شود.
افتادن ناگهانی سالمند نیز نباید همیشه به لغزش، ضعف پا یا فرش خانه نسبت داده شود. اگر زمین خوردن همراه با گیجی، اختلال گفتار، بی‌حسی یا تغییر دید باشد، احتمال یک مشکل عصبی جدی باید مطرح شود.
پنجمین هشدار: بینایی بدون مقدمه تغییر می‌کند
سکته مغزی می‌تواند با تغییر ناگهانی دید نیز آغاز شود. بیمار ممکن است از تاری دید، دوبینی، تاریک شدن بخشی از میدان دید یا کاهش دید در یک چشم شکایت کند.
برخی بیماران این وضعیت را این‌طور توصیف می‌کنند:
- انگار پرده‌ای جلوی چشمم افتاده است.
- بخشی از تصویر را نمی‌بینم.
- همه‌چیز دو تا شده است.
- نمی‌توانم فاصله اجسام را درست تشخیص بدهم.
چون این علامت ممکن است بدون درد ایجاد شود، گاهی به خستگی چشم، عینک یا کاهش بینایی ناشی از سن نسبت داده می‌شود. اما تغییر ناگهانی دید، مخصوصاً اگر با عدم تعادل، ضعف بدن یا مشکل گفتار همراه باشد، نیازمند واکنش فوری است.
فرم درخواست مشاوره رایگان
قبل از هر کاری شما عزیزان میتوانید با پر کردن فرم مقابل درخواست مشاوره رایگان را دهید تا کارشناس های ما در کوتاه ترین زمان ممکن با شما تماس بگیرند
سردرد شدید و متفاوت را ساده نگیرید
بسیاری از افراد در طول زندگی سردرد را تجربه می‌کنند، اما سردردی که ناگهان، با شدت زیاد و بدون علت مشخص آغاز می‌شود، شرایط متفاوتی دارد.
ممکن است بیمار بگوید این سردرد با تمام سردردهای قبلی او فرق دارد. گاهی سردرد با تهوع، استفراغ، گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی، حساسیت به نور یا کاهش سطح هوشیاری همراه می‌شود.
هر سردردی به معنای سکته نیست، اما سردرد ناگهانی و بسیار شدید را نباید فقط با مسکن و استراحت مدیریت کرد؛ به‌خصوص زمانی که تغییر دیگری در صورت، حرکت، گفتار، بینایی یا تعادل بیمار مشاهده می‌شود.
بهبود موقت علائم، خطر را رد نمی‌کند
یکی از اشتباهات خطرناک این است که خانواده با بهتر شدن بیمار، تماس با اورژانس را لغو کند. ممکن است ضعف دست بعد از چند دقیقه کمتر شود، گفتار دوباره واضح به نظر برسد یا عدم تقارن صورت از بین برود.
برطرف شدن علائم به معنای بی‌اهمیت بودن اتفاق نیست. علائم گذرا نیز می‌توانند هشدار یک اختلال جدی در خون‌رسانی مغز باشند و بدون ارزیابی فوری نمی‌توان مشخص کرد که خطر رفع شده است. حمله گذرای مغزی نیز یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود و ممکن است پیش‌درآمد سکته‌ای جدی‌تر باشد.
هنگام مشاهده هر علامت مشکوک، بهتر است زمان شروع آن یا آخرین زمانی که فرد در وضعیت طبیعی دیده شده است ثبت شود. سپس باید بدون آزمون‌وخطا، خوراندن داروی خودسرانه یا منتظر ماندن برای بهتر شدن، با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت.
در چنین لحظه‌ای، خانواده مسئول تشخیص نوع سکته نیست. مهم‌ترین مسئولیت، شناختن تغییر ناگهانی و اقدام سریع است.
هنگام مشاهده علائم سکته مغزی چه کار کنیم؟
پس از دیدن نشانه‌هایی مانند افتادگی صورت، ضعف یک‌طرفه بدن یا تغییر ناگهانی گفتار، مهم‌ترین تصمیم خانواده این است که منتظر نماند. در چنین شرایطی، هدف تشخیص سکته در خانه نیست؛ هدف این است که بیمار در کوتاه‌ترین زمان ممکن به ارزیابی اورژانسی برسد.
ممکن است علائم خفیف باشند، بیمار هنوز هوشیار باشد یا حتی خودش اصرار کند که نیازی به مراجعه ندارد. با این حال، شدت کم علائم یا هوشیاری بیمار نمی‌تواند خطر را رد کند. سکته مغزی گاهی با نشانه‌ای محدود شروع می‌شود و در ادامه شدت پیدا می‌کند.
اقدام درست، تماس فوری با اورژانس و اعلام دقیق تغییراتی است که مشاهده شده‌اند. هر دقیقه‌ای که صرف منتظر ماندن، تماس با آشنایان یا امتحان کردن درمان‌های خانگی شود، می‌تواند رسیدگی تخصصی را عقب بیندازد.
ابتدا زمان شروع علائم را به خاطر بسپارید
یکی از اطلاعات مهم برای تیم درمان، زمان شروع علائم است. اگر هنگام بروز نشانه‌ها کنار بیمار بوده‌اید، ساعت تقریبی شروع تغییرات را یادداشت کنید.
گاهی خانواده زمان دقیق را نمی‌داند. برای مثال، ممکن است سالمند صبح از خواب بیدار شود و خانواده متوجه ضعف دست یا تغییر گفتار او شود. در این وضعیت، باید آخرین زمانی را که فرد در حالت طبیعی دیده شده است مشخص کنید.
برای نمونه:
- شب گذشته هنگام خواب طبیعی بوده است.
- نیم ساعت قبل به‌طور عادی صحبت می‌کرده است.
- چند دقیقه قبل بدون مشکل راه می‌رفته است.
- پس از بیدار شدن از خواب علائم مشاهده شده‌اند.
لازم نیست خانواده زمان را با دقت ثانیه‌ای مشخص کند. همان ساعت تقریبی یا آخرین زمان طبیعی بودن بیمار می‌تواند اطلاعات مهمی در اختیار تیم اورژانس قرار دهد.
با اورژانس تماس بگیرید، حتی اگر فقط یک علامت دیده می‌شود
برای تماس با اورژانس لازم نیست تمام علائم سکته مغزی هم‌زمان وجود داشته باشند. افتادگی صورت به‌تنهایی، ضعف ناگهانی یک دست، اختلال تازه در گفتار یا از دست رفتن غیرمنتظره تعادل، هرکدام می‌توانند برای اقدام فوری کافی باشند.
هنگام تماس، بهتر است وضعیت را کوتاه و روشن توضیح دهید:
- چه علامتی مشاهده کرده‌اید؟
- علائم از چه زمانی شروع شده‌اند؟
- بیمار هوشیار است یا خیر؟
- آیا یک سمت بدن ضعیف شده است؟
- آیا گفتار یا تنفس بیمار تغییر کرده است؟
- بیمار سابقه بیماری یا مصرف داروی خاصی دارد؟
اعلام این اطلاعات کمک می‌کند وضعیت بیمار سریع‌تر ارزیابی شود. توضیحات طولانی و پراکنده درباره اتفاقات روزهای گذشته معمولاً در تماس اولیه مفید نیست؛ ابتدا تغییر ناگهانی و وضعیت فعلی بیمار را بگویید.
بیمار را تنها نگذارید
تا زمان رسیدن نیروهای اورژانس، بهتر است یکی از اعضای خانواده کنار بیمار بماند. وضعیت هوشیاری، تنفس و تغییرات علائم را زیر نظر داشته باشید و محیط اطراف را برای جلوگیری از افتادن یا آسیب بیشتر ایمن کنید.
اگر بیمار ایستاده یا در حال راه رفتن است، او را به نشستن یا دراز کشیدن در وضعیت امن راهنمایی کنید. ضعف ناگهانی یا برهم خوردن تعادل می‌تواند خطر زمین خوردن را افزایش دهد.
در این فاصله، مدارک شناسایی، سوابق پزشکی، فهرست داروهای مصرفی و اطلاعات بیمه بیمار را آماده کنید. جمع‌آوری این وسایل نباید تماس با اورژانس را عقب بیندازد؛ ابتدا تماس گرفته شود، سپس تا رسیدن نیروها مدارک آماده شوند.
به بیمار غذا و نوشیدنی ندهید
یکی از واکنش‌های رایج خانواده این است که برای بهتر شدن حال بیمار، آب، چای شیرین، خرما یا غذا به او بدهد. این کار ممکن است بی‌خطر به نظر برسد، اما در سکته مغزی احتمال اختلال بلع وجود دارد.
فرد ممکن است ظاهراً هوشیار باشد، اما نتواند مایعات یا غذا را به‌درستی ببلعد. در چنین شرایطی، خوراندن آب یا غذا می‌تواند باعث سرفه، خفگی یا ورود مواد به مسیر تنفسی شود.
تا زمانی که وضعیت بلع بیمار توسط فرد متخصص بررسی نشده است، از دادن غذا، نوشیدنی یا قرص خوراکی خودداری کنید؛ مگر اینکه تیم اورژانس دستور دیگری بدهد.
بدون دستور پزشک دارو ندهید
گاهی خانواده تصور می‌کند مصرف دارویی مانند آسپرین می‌تواند از شدیدتر شدن سکته جلوگیری کند. مشکل اینجاست که همه سکته‌های مغزی از یک نوع نیستند و بدون بررسی تخصصی نمی‌توان علت علائم را مشخص کرد.
دادن داروی خودسرانه ممکن است شرایط بیمار را پیچیده‌تر کند. حتی داروهایی که بیمار به‌طور معمول مصرف می‌کند، در لحظه بروز علائم باید با راهنمایی تیم درمان استفاده شوند.
همچنین داروهای فشار خون، آرام‌بخش‌ها، داروهای گیاهی یا مسکن نباید با هدف کنترل علائم به بیمار داده شوند. وظیفه خانواده در این مرحله درمان نیست؛ وظیفه اصلی، حفظ ایمنی بیمار و رساندن او به مراقبت اورژانسی است.
منتظر نمانید تا بیمار استراحت کند و بهتر شود
یکی از خطرناک‌ترین تصمیم‌ها این است که خانواده بیمار را بخواباند و چند ساعت بعد وضعیت او را بررسی کند. سکته مغزی ممکن است با احساس خستگی، گیجی یا خواب‌آلودگی همراه شود و همین موضوع باعث شود اطرافیان تصور کنند استراحت مشکل را برطرف می‌کند.
بهبود ظاهری نیز نباید باعث توقف پیگیری شود. ممکن است بیمار بعد از چند دقیقه واضح‌تر حرف بزند یا قدرت دستش تا حدی برگردد، اما این تغییر به معنای پایان خطر نیست.
هر علامت عصبی ناگهانی، حتی اگر کوتاه‌مدت باشد، نیازمند بررسی فوری است. خانواده نباید منتظر تکرار علائم یا شدیدتر شدن آن‌ها بماند.
فرم درخواست مشاوره رایگان
قبل از هر کاری شما عزیزان میتوانید با پر کردن فرم مقابل درخواست مشاوره رایگان را دهید تا کارشناس های ما در کوتاه ترین زمان ممکن با شما تماس بگیرند
هنگام انتظار برای اورژانس چه مواردی را بررسی کنیم؟
تا رسیدن نیروهای اورژانس، بدون انجام اقدام درمانی خودسرانه، می‌توان چند مورد را زیر نظر داشت:
- آیا بیمار هوشیار است و به صدا پاسخ می‌دهد؟
- آیا تنفس او طبیعی است؟
- آیا ضعف بدن بیشتر شده است؟
- آیا گفتار یا سطح هوشیاری تغییر کرده است؟
- آیا استفراغ، تشنج یا سردرد شدید ایجاد شده است؟
- آیا بیمار داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کند؟
- آیا اخیراً جراحی، ضربه به سر یا خونریزی داشته است؟
هر تغییر تازه را به نیروهای اورژانس اطلاع دهید. همچنین نام داروهای مصرفی بیمار را در دسترس قرار دهید، به‌ویژه داروهای قلبی، فشار خون، دیابت و داروهای مؤثر بر انعقاد خون.
اشتباهات رایج خانواده‌ها در لحظات ابتدایی
شناخت علائم زمانی مفید است که به اقدام درست منجر شود. بعضی رفتارهای ظاهراً ساده می‌توانند رسیدگی را عقب بیندازند:
نسبت دادن علائم به خستگی یا سالمندی
ضعف یا گیجی ناگهانی بخشی طبیعی از سالمندی نیست. هر تغییر تازه و غیرمنتظره باید جدا از مشکلات همیشگی فرد بررسی شود.
صبر کردن برای ظاهر شدن علائم بیشتر
ممکن است سکته تنها با یک نشانه شروع شود. انتظار برای افتادگی صورت، بیهوشی یا فلج کامل تصمیم امنی نیست.
درمان با غذا، نوشیدنی یا دارو
خوراندن مواد مختلف نه‌تنها علت را درمان نمی‌کند، بلکه در صورت اختلال بلع یا نوع خاصی از سکته ممکن است مشکل تازه‌ای ایجاد کند.
تماس با اعضای خانواده پیش از اورژانس
اطلاع دادن به نزدیکان مهم است، اما تماس اصلی باید ابتدا با اورژانس انجام شود. تشکیل جلسه خانوادگی در گروه پیام‌رسان، با وجود علاقه عجیب انسان‌ها به مشورت‌های طولانی، درمان اورژانسی محسوب نمی‌شود.
پنهان کردن علائم به درخواست بیمار
برخی سالمندان از رفتن به بیمارستان می‌ترسند یا علائم خود را کم‌اهمیت نشان می‌دهند. خانواده باید محترمانه اما قاطع عمل کند. رضایت نداشتن بیمار از دردسر مراجعه، خطر احتمالی را از بین نمی‌برد.
خانواده باید آرام بماند، اما بی‌تفاوت نه
اضطراب شدید می‌تواند تصمیم‌گیری را دشوار کند، اما آرامش به معنای منتظر ماندن نیست. بهترین واکنش، انجام چند اقدام مشخص و پشت سر هم است:
- تغییر ناگهانی را جدی بگیرید.
- زمان شروع علائم را ثبت کنید.
- فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- بیمار را در وضعیت ایمن نگه دارید.
- غذا، نوشیدنی یا داروی خودسرانه ندهید.
- مدارک و فهرست داروهای بیمار را آماده کنید.
- تغییرات جدید را به تیم اورژانس گزارش دهید.
در لحظه مشاهده علائم سکته مغزی، خانواده لازم نیست پاسخ همه پرسش‌ها را بداند. کافی است نشانه را بشناسد، زمان را از دست ندهد و مسیر رسیدگی تخصصی را آغاز کند.
